وجوب ذاتى نيست و هر چند لازمه وجوب ذاتى ازليت و ابديت است ولى لازمه ازليت و ابديت وجوب ذاتى نيست . اين سؤال نيز معضله مهمى است و هر چند مستقيما در هيچ جا از كتب فلسفه طرح نشده و مورد نفى و اثبات قرار نگرفته ولى هر جا كه در كتب فلسفه حدود مطلب به اينجا كشيده سخت فلاسفه را دچار اضطراب ساخته است و همين مطلب است كه پايه استدلال عرفا قرار گرفته و خواسته‌اند از روى برهان عقلى فلاسفه را ملزم سازند كه به مدعاى آنان كه متكى بكشف و شهود است در باب وحدت محض وجود و نفى هر گونه كثرتى از آن اقرار كنند از اين راه كه وجود مساوى با وجوب ذاتى و وجوب ذاتى مساوى با وحدت است پس وجود مساوى با وحدت است و نيز همين مطلب يكى از جهاتى است كه موجب شده شيخ اشراق باعتباريت وجود راى بدهد و مدعى شود اگر وجود واقعيت عينى باشد لازم مىآيد كه وجوب ذاتى داشته و ممتنع العدم بوده باشد . ولى اگر خواننده محترم آنچه قبلا در مقام فرق ميان ضرورت ذاتى منطقى و ضرورت ذاتى فلسفى گفته شد در نظر داشته باشد پاسخ اين سؤال برايش روشن است اينكه مىگوئيم موجوديت وجود ضرورت ذاتى دارد عينا مانند اينست كه مىگوئيم انسانيت يا حيوانيت انسان براى انسان يا تساوى مجموع زوايا با دو قائمه از براى مثلث ضرورت دارد معناى اين ضرورت ذاتى كه مصطلح منطقيين است اينست كه اگر فرض كنيم شىء را انسان با فرض انسان بودن آن شىء حيوانيت برايش ضرورى است و يا اگر فرض كنيم مثلثى را با فرض مثلث بودن آن مثلث خاصيت تساوى مجموع زوايا با دو قائمه برايش ضرورى است و اما اينكه آيا انسان يا مثلث حقيقتى است معلولى و قائم به غير يا حقيقتى است غير معلولى و قائم بذات خارج از مفاد اين قضيه است . . . . و همچنين اينكه مىگوئيم هر وجودى موجود است بالضروره يعنى هر وجود مفروضى در فرض اينكه وجود است موجوديت برايش ضرورى است و اما اينكه آن وجود حقيقتى است مستقل و قائم بالذات واجب الوجود يا حقيقتى است غير مستقل و معلولى و قائم به غير ربطى به اين ضرورت ذاتى ندارد . و بعبارت ديگر ضرورت ذاتى فلسفى در مقابل امكان فقرى است كه قبلا گفتيم امكان فقرى وجود به اين معنى بود كه اين وجود در عين اينكه وجود است و عين موجوديت است حقيقتى است متعلق به غير و محتاج به غير بلكه عين تعلق و احتياج به غير و باقى است ببقاء غير و محفوظ است بحفظ غير ولى وجوب ذاتى يك وجود به اين معنى است كه موجوديت آن وجود مستقل و بىنياز و غير متكى